Santander · Unidad 146 de 158
Unidad de lectura 146
Texto completo en español de una edición de dominio público con fuente y huella registradas.
Ego Sancio Garseaniz comes, vidi cartam scripturae de meos visabios de Munnio Nunniz, et Argilo, et de meos avos Gundisalvus Fernandiz, et de Fernando Gundisalviz, et cognosco ista carta de meos avos, et confirmavi, et roboravi ad omes de villa Brannia Ossaria in era TXXX. vi. die, III fer. nono kal. junias, quae habeant omes de villa Brannia Ossaria suos foros, et teneant suos términos quomodo in ista scriptura resonat, sicut habuerunt, et tenuerunt cum meos visavos, et cum meos avos, et cum patre meo, et ego Sancio Garseaniz in hanc ista carta, quae legenter audivi, et de manu mea f roboravi. Ossorio, Hermigildiz, Gundisalvo Sarraciniz, Oveco Armentariz, Vellite Monniz, Garcia Fernandiz, Montano qui Vtla Bocoda, Albaro Sonnaz, Petro Fernandiz in ista scriptura istos f f ffif |f roboravimus, Pantulo, et Vitaliano Stephano et Vellite pro testibus ff ff roboravimus.
(r) Vadinia, según el Sr. Fernández-Guerra.
88 í
(S ANDovAL, Cinco Obispos, pág. 292; Muñoz y Romeho, Colección de Fueros municipales y Cartas pueblas, pág. ló).
Carta de Lebeña é de las Iglesias, é de lo otro que hy es
Donación hecha por el Conde de Lebeña y su mujer al Monasterio de Santo Toribio de Liébana, hacia el año 920
I ioTUM est Xpto,, notum sit Eccltsiae id est Donninis et Patronis meis gloríos. S. Salvaioris, et S. Mariae, et F<.omani, et S. Martini, et S. Priscae, et S. lustae et Rufinae, cuius Baselica sita est in locum quod dicitur Flebenia, quüd nos, servi vestri, Allefonsus et lusta, superno timore pulsi propria et spontanea nostra volúntate absque aliqua persecutione vel necesítate, non potestatis, non alicuius impulsione, sed susctpto pro die nostrae redtmptionae, credendo ei qui dixit qui dederit unum numum recipiet in aeternum centuplum: et quia nulla persona quamlibet sit arcta non valet, ñeque atinguet nisi elehemosina, ipsa extinguet omne peccatum. Ideo ad Xpto. obtaium credidi nobis premium esse servatum pro fide spectatum, quia non est Deus sicut homo ut menciatur: pro inde tali promissione gaudentes, placuit nobis in salute nostra, uno animo parique consensu, ut quidquid visi sumus habere nos iam supradicti, id est, Aldefonsus et lusta, in villa Feblenia, concedimus ad predictam Ecclesiam quae nos lavorabimus, sive hereditavimus de ea omnia quantum habemus in ipsa villa, ipsos Palacios cum suo exitus et ingresus, et térras et vincas, et pumares et olivares et figueras et pumiferos, et molinos, sive de donatione regis sive etiam de conlata amicorum sive et quod comparavimus, et ipsas villas qui ibidem sunt in Feblenia, sive et in Cessaria, cassas et hórreos et molinos et sernas, et pumares, sceptis illa serna de S. Aciscli... et exitibus et ingressis, id est de thesauro de Ecclesiae crucem argenteam mirabile ex auro et capsa similiter, lucerna aerea, candelabrum aereum, cálice argenteum et patenam. De vestimentis ornamentis Ecclesiae id est, dúos almaticas, una maiore et altera minore, coriales alios, dúos velos siricos de altare Ecclesiae et pannum optimum pro casulla et signum Ecclesiae aereum optimum et letum palleum et plumatium palleum, et almuza alia, et baballum, quia... scripturam qui dicit redímete homo redímete dum vivís dum pretíum in manibus tuis habes, íncertum est enim ut post mortem nosiram quis nos redímat. Ideóque serví quod supra iam locuti sumus, donamus atque concedímus primum S. Salvatoris ín Flebenía, ut sacerdotes vel monachí qui ípsam Ecclesiam tenuerint firmiter et indubitanter íllud obtineant, víndicent atque defendant, sivj et possideant de homines vero nostros quod ingeníamus post nostrum obitum sint líberí atque ingenui, nullísque adentes patrocinio, nisi solo Domino regí. (Del Libro Becerro de Santo Toribio de LÍébanaK
Carta de donación de la Yglesia de Sancta Maria et de Sant Román de Leuenna con sus pertenencias et otrosi de Bodia et de Maredes á Sancto Toribio de Liébana, por el Conde Alfonso.
(Era de DCCCCLXIII.-Año 925 de J. C.)
In Deí nomine. — Notum sít cunctis ac manifestum quod ego Allefonsus Comes, et mea husor lusta cometísa hedificauimus ecclesiam Sancta María de Fleuenía ut transferrem corpus Sanctí Turíbíí in eam. Et quia famulis meís precepínt foderent, et cum cepíssent fodere, diuino judítío flagella-
En el nombre de Dios. — Sea para todos conocido y manifiesto que yo Alfonso, Conde, y mi esposa Justa, Condesa, hemos edificado la iglesia de Santa María de Lebeña para que fuese trasladado á ella el cuerpo de Santo Toribio. Y porque mandé á mis sirvientes que cavasen, en cuanto empe-
IZI
tus sumus, quod á Deo factus fuit cecus; et milites mei, qui erant inmunes á cuipa, qui cum sarculis cepisent federe, lumen amisserunt. Tune optuli Corpus meum et quantum habui in Leuana '^ancto Tonbio, et tibi Hopila abbati, et clericis ibidem Deo seruentibus; uidelicit, oíero et concedo ecclesiam Sancta Maria de Fleuenia, que est sita in alfoz de Celorigo, cum ecclesia Sancti Romani, et cum hereditatibus et collaciis tt cum quantum ibi ad me pertínet, et illam meam uillam Maredes, que est in alfoz de Cereceda, quam compraui de Domino meo Rege, et dono cum ómnibus suis pertinentiis, et cum suis terminií., et similiter Bodiam, quam abui ex meis . uis. Hoc totum dono etofero, et corpus meum, domino meo SanctoTuribio, et Sánelo Martino, pro anima mea et parentibus meis, eo quod interne ntu clericorum recepi lumen quod perdideram á Domino Ihesu Christo per intercesionem Beatissimi Turibii, ct milites meis, et famuli receperunt lumen. — Facta scriptura donationis Era D.« CCCC. LX. III. «die IIII.«None Decembris, sub principe Ordonio in i.egione et Comité Ferrant Goncauet in Castellia. Ego Comes Alfonsus et mea uxor cometissa lusta, hanc cartam, quam iusimus fieri, confirmamus et manibus nostris roboravimus. Si quis contra hanc donationem uenire uoluerit, sit maledictus et cum luda traditore sepultus, et á parte Regis térra pectet III libras auri. — Rodericus confirmat (?). — Alfonsus confirmat. — Besal Munnoz confirmat. — Ferrant Roiz confirmat. — Tellus testis — lohannes presbiter testis. — Sigundus, et omines et milites de Leuana testis.
zaron á cavar, fui castigado por la divina justicia, hasta el punto de que quedé ciego; y mis soldados, que estaban libres de culpa, habiendo empezado á cavar la tierra con los azadones, perdieron también la vista. Entonces ofrecí mi cuerpo y todo cuanto tengo en Liébana á Santo Toribio, y á ti abad Opila, y á los clérigos que sirven allí á Dios ; es decir, ofrezco y concedo la iglesia de Santa María de Lebeña, que está en el alfoz de Cellorigo, con la iglesia de San Román, y con las heredades y collazos y con cuanto allí me pertenece, y mi villa de Maredes, que está en el alfoz de Cereceda, la cual compré de mi señor el Rey, y la dono con todas sus pertenencias y sus términos, é igualmente la villa de Bodia, que heredé de mis antepasados. Todo esto doy y ofrezco, además de mi cuerpo, á mi señor Santo Toribio, y á San Martín, por mi alma y por la de mis padres, porque por intervención de los clérigos y mediante la intercesión del beatísimo Toribio, recobré de nuestro Señor Jesucristo la vista que había perdido, y mis soldados y servidores recobraron la vista. — Hecha esta escritura de donación el día dos de Diciembre de la Era 963, bajo Ordoño Rey de León y el Conde Fernán González de Castilla. Yo, el Conde Alfonso, y mi esposa la Condesa Justa confirmamos esta carta, que hemos mandado hacer, y la firmamos y rubricamos de nuestro propio puño. Si alguien internare ir contra esta carta, ma'dito sea, y sepultado con el traidor Judas, y sea condenado á pagar tres libras de oro á la parte del Rey de la tierra. — Rodrigo confirma Í!^). — Alfonso confirma. — Besal Muñoz confirma. — Fernando Ruiz confirma.— Tello testigo. — Juan, presbítero, testigí>. —Segundo, y hombres y soldados de Lebeña, testigos.
(Tumbo del Monasterio de Santo Toribio de Liébana. núm. 100, folio 8.» vuelto (Archivo Histórico Nacional;. — D. Rafael Tokres Campos, La Iglesia de Santa María en Lebeña., pág. 3; y sigs).
Fuero de Cervatos
(Era de i 037.— Año qqq de J. C.)
UB Christi nomine et divino imperio Patris ejusque Filii, atque Spiritus Sancti, unus esentialiter et trinus personaliter, regnantes ¡nsaecula saeculorum. Et tam unitatem credendo, < t recté sermones predicando, et diem judi-
cii pavendo et poemas infernivivendi metuendo^ et gratiam Dei conquirendo. Ego Sanctiiis Garcis, Comes Castellanensis una cum uxore mea Urraca, pro animabus nostris et parentum nostrorum, seu de filio nostro Fernando, quem atumulabimus in aula Sanctorum Apostolorum Petri et Pauli, cujus Ecclesia sita est in urbe Campodii, in loco praedicto quem vocant Cervatos; et concedimus ad ipsos Sanctos Dei praedictos et tibi Joanni Abbati et ad regulantes vel cultoribus Ecclesiae, qui ibidem commorare videntur, ordinamus vobis: De Dorio flumime usque ad ripam maris, et de Carrione usque ad Granonem, ut non donetis portaticum, nec vos ncc vestrae decaniae. Et concedimus vobis ut non detis montaticum, nec vobis nec vestrae decaniae, n;C ut Majordomus.
Et est primum terminum, de Collado, et de Orvo, et de Ramporquero, et deinde ad Covares, et usque ad summum de Peña Lavra, et usque ad peñas de Munione, et usque ad castellum de Piña, et totum cómodo descendit, et usque ad ripam de Deua, et usque ad Mare, et juxta litus maris, et usque ad Sanctam Mariam de Pórtico, et usque ad Peñas de Flavato, et usque ad Castrum de Castella Vetera, et usque ad Portellum de Salazar, et usque ad cornum de Bezanus, et ad Sanctam Gadeam, et per totam silvam de Isedo, et usque ad Rio Conche, et deinde ad PoUam, et usque ad Morosum, et deinde ad Covam usque ad Ultadello. Infra et ipsos términos supradictos pascant petigere vestre, sicut et nostre, et habetis tallem fextum laborandi de arboribus pro quacumque causa vel opus volueritis, vos et vestrae decaniae sicut nos, ad venandum et piscandum, pascendum vobis et vestris decaniis forum concedo. Et do vobis isto Rodeiam de Suano, cum suo solare et sua hereditate, pro majore dommo de vestro ganato; et concedo vobis in illo puteo de salinis de Cabezón de octo in octo dies unum pózale de moria, ad faciendum salem. Et do vobis unam cernam juxta rivulum Mannantis, et alium terminum de Carrayra qui juxta eam est, et totum terminum de Regula Sancti Petri. Do vobis unam carrayram quam comparavi de Diego Gómez de Capello, usque ad Carrayram de viatoribus, et est latitudo ejus de seyes militibus fantibus (i ) unum juxta alium. Et dono vobis unum olerum nominatum Johannis de Corveriis, cum suo solare et sua hereditate, ut faciat vestras olas. Et abjecto Sayone de vestra hereditate et de vestris decaniis et de vestris divisis et de hoc quod est in vestro, quomodo de illo quod ganabunt cultores Ecclesiae ipsius, usque in perpetuum. Et concedo vobis Befaitas (2) quas habetis usque in perpetuum, et colligatis eas sicut Infanzones, ubi divisas habueritis. Et concedo vobis in tota hereditate vestra non detis omecidium, nec fonsatum, nec monetas, nec Rosxum, nec furtum, nec rapinam, nec caleros, nec veredeyros, nec ad Castellam iré, nec ad apellidos, nec expeditionibus. Et de hoc toto supradicto benimus (3) Majorinus et Sayones et Judices; et ut in Solariegos, nec in soldaderos, nec in deganeros, nec in Majordomis, nec in villas, nec in hereditatibus, tam in Campo patenti (4), quam in Castelle, sive in Asturiis, nullum dominum habeant. Et quomodo tenent sibi ex vobis, sive de aliís, vel ut adquisierint, ita teneant ea semper. Et mandamus de tertiis Ecclesiae vestra ut non detis adEpiscopum, nec ad ullum hominem. Et mandamus ad homines vestri non eant ad tenendas paradas montium ad venatores, ñeque ad Reges, ñeque ad Comités, ñeque ad Dominum terrae. Si aliquis homo, tam de longinquis, quam de propinquis, Rex, aut Comes, aut Dominus terree, contra hunc scriptum voluerit demandare, do et mando per forum ut detis duodecim juratores, et seyes de media mensa (5) et seyes pueros, quales habueritis, ut respondeant ^men. Nos
(t) "^Stantibus, probablemente.»
(2) «Al margen dicey. 6 e/ay trias, esto forte befaitrias, como duda del copiante, y realmente esto debería copiar, si había una tilde encima; pues desde el principio de la restauración se hallan escrituras con abreviaturas semejantes. »
(3) «Betamus probablemente . »
(4) «Este Cafttpo-patenti {ca.m'po abierto), es el valle, Merindad, ó comarca de Campóo, así pronunciado y escrito ahora por una sucesiva contracción de voces que demuestran varias escrituras del mismo Becerro de Cervatos.,.» «Z><? Campum pandum (campo abierto) debió venir Campo-pau, Campo-pó y Campóo: á la manera que en esta misma escritura se dice Pan-porquero al término que en el fuero de Brañosera se escribe Pandmn-porquerum . »
(5) «Tal vez se haga alusión á la costumbre de sentarse al medio de la mesa las personas adultas, según lo que refiere Strabón de los cántabros: que daban el primer puesto en los convites á la edad y dignidad.» «Y
vero Deum timentes et ejus misericordiam sperantes, concedimus tibi Joanni Abbati atque confirmamus, et ad locum illum, ut de ista hora á nullo homine discorrumpat illud forum, Et tam pro animabus nostris, quam de filio nostro Fernando, qui attumulatus est in isto Cenobio jam dicto, et in hujus rei
scripta afirmamus usum (i) istos términos ras quod
non fuerint clausae, nec sem nullo ganato past de
cultoribus Ecclesiae. Si aliquis homo
maneat •
.(2) corpore duobus oculis careat á fronte, et cum luda,
Domini Traditore, infernales lugeat poenas; et subertatur sicut Sodoma et Gomora, et sicut Datan et Abiron, quos vivos térra absorbuit. Et super totum dampnum, pariat á parte Regule hujus auri libras quinqué. — Facta carta hujus testamenti noto die sexta feria, II Nonas Martii, Era millesima XXXVII, Regnante Rege Bermudo in Legione et Sancius Comes in Castella.
Ego Sancius, Comes Castellanensis, et uxore mea Urraca hoc veré testimonii hujus quod concedimus ad honorem Apostolorum Petri et Pauli, et tibi Joanni Abbati et ad cultores illius Ecclesiae, legentem audivimus, manus nostras roboramus et signum fieri jussimus. Et alii Doninatores terrae qui post regnanti sunt, pro remedio anime sua et ad honorem Dei et loci illius, ita concedant et confírmate. Hujus rei testes sunt et confirmatores. — Garcia Fernandi. — Cisla, Abb=is. — (Nos testes et confirmatores hujus rei). — Gonzalo Diaz testis et confirmo.— Vellit Cardel (3), et dupli signum mandato Rex sumus. — Fernando Emuldi, testis et confirmo. — Alvaro Galindes, testis et confirmo. — lohannes presbyter scripsit.
(D. Angel de los Ríos y Ríos, Noticia histórica de las Behetrías, páginas i54-i58).
Carta de donación hecha por el Conde don Sancho de Castilla al Monasterio de San Salvador de Oña, de gran parte del territorio de la provincia de
(Era MXLIX.— Año I o I I de J. C.)
IN nomine Sanctae et individuae Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus Sancti Amén. — Empieza con la protestación de la Sancta Fe Cathólica^y luego prosigue en esta forma:
Ego igitur Sanctius Comes, cum coniuge mea Comitissa Urraca, ad hanc salubrem redemptoris vocem pervenimus, et cum intentis cordis, et libero arbitrio meditando, damas et concedimus Monasterio S. Salvatoris, quod est situm in locum cognominatum Onia: in Espinosa illa nostra portione integra, cum terris, et dibisiones, quae divisit Munio Belasquiz, qui fuit nostro vicario atque Merino, cum domna Munia duenna. Quómodo cadit ribo
Yo pues, Sancho, Conde, juntamente con mi mujer la Condesa Urraca, dando oído á estas saludables palabras del Redentor, y con generoso corazón y libre arbitrio, damos y concedemos al Monasterio de S. Salvador, situado en el lugar denominado Oña: en Espinosa, aquella nuestra porción íntegra, con las tierras y divisiones que hizo Munio Belasquiz, que fué nuestro vicario y Merino con doña Munia, dueña. Conforme cae el arroyo Vozie-
como disponían los asientos al rededor de las paredes, segúa el mismo Strabóa, de aquí que el asiento preferente fuese el medio de una mesa puesta á un lado. »
(1) «En esta parte no se hallan pasajes ó cláusulas semejantes de los otros dos traslados, y por eso imitamos los huecos del Becerro copia. »
(2) «Está perdido el fin de la hoja, y aunque es verdad se lee tal cual palabra, no hace oración.» (Nota marginal en el Becerro copia) .
(3) «Estos dos confirmantes parece introdujeron sus firmas en el hueco que pudo quedar entre la de Gízrcta Fernandi, Cisla Abdas, Y \o que de.s'^nQS a.fi2íá\Qxon\ et du/>li signum, eíc. (Notas del Sr. D. Angel de los Ríos y Ríos) .
de Voziello in Trioba, et pergit per ad illa ponteciella, et exit ad sommas Casteruelas et ad somma la era. Et ex alia parte quomodo cadit ribo de Petra in Trueb^, et exit ad il'a cobiella, et aplicat ad Busco de Cortecas, et pergit pro inde ad illa parte de rigo de Soba, et quomodo tagat ribo de Soba, et cadit in Trioba. Et alia parte usque in illos latreros, et venit proinde et ad cobas de Runino. Hic etiam supradictis terminis sic facimus decretum, ut illi homines, qui sub domine Abate, vel domine Abatissa Sancti Salvatoris Oniae populaberint, et habitatores sub eius dominio fuerint, et servierint ad Sanctum Salvatorem, potestatem habeant cum suo ganatu et ómnibus suis peccoribus herbispascuis, tam isti quam illi allii, qui in decaniis fuerint Sancti Salvatoris, et vadant omnes securi cum suosgan=itos, vaccas, equas, capras, porcos, ubicumque voluerint pascere per omnes istos términos praedictos, et per istos quod nominamus : de Espinosa usque in Salduero, et ex alia parte, usque in Samano, et venit inde ad portum S. Mariae, et aplicat ad Cabarga, et pergit inde ad ribo de Pas, et á la Mata de Nela, et ad Summo Lobato, et venit pro inde ad Mantare et ad Trioba et inZernegega, nullos alios gánalos, nec vacas, nec peccora intrent pascere nisi illos de Sancti Salvatoris. Et si inventi fuerint. Abas de Onia accipiat montaticum de omnes vacas. Infra vero omnes alios términos praedictos, omnes qui de Domino Oniae fuerint, potestatem habeant in sylvis, in vallibus. in montibus, in aquis, in herbis pascere, insulis requiescere. Et nuUus sit ausus, nec potens, nec impotens hominibus de Abate de Onia, nec de suos ganatos, nec de suos porcos montaticum accipere, nec ullam inquietationem Abati de Onia faceré, nec in suis vacis, nec in suas cabanias aliquid per forca inde accipere; qui autem inde modicum, vel multum acceperit, pariet duplatum, vel melioratum ad hanc regulam. Et ad partem Regis terrae mille quingentas auri libras pariet. Et iram Omnipotentis Dei et de ómnibus Sanctis tan ipse quam omnes qui consenserint, plenarie incurrant. Ego Gomes Sanctius et uxor mea Urraca Gomitissa qui hoc scriptum fieri iussimus, legentem audivimus, manibus nostris hos signos fecimus f f et